Researcher Janne Kool during a field trial with camera controlled machine to detect birds nest with vision and robotics

Biodiversiteit handhaven met vision en robotica

21 augustus 2024

Tweemaandelijks stellen wij een van onze specialisten voor. Geven we een insight in de persoon, onderzoek en verwachtingen. Deze keer onderzoeker Janne Kool: ‘Er is meer natuurkennis nodig. Om te voorkomen dat we beslissingen nemen die voor het behoud van biodiversiteit desastreus kunnen zijn’.

‘Het is natuurlijk fantastisch dat boeren dankzij de komst van robotica minder bestrijdingsmiddelen hoeven te gebruiken, omdat ze gerichter kunnen schoffelen en wieden’, vindt onderzoeker Janne Kool van Wageningen University & Research programma Vision+Robotics. ‘Tegelijkertijd is het cynisch dat nesten van akkervogels juist door dat schoffelen gevaar lopen. Die vogels verstoppen hun nesten bij voorkeur onder grote onkruiden. Algoritmes zien ze daardoor niet’.

Zwanenwater en NJN

Kool groeit op in Callantsoog in de kop van Noord-Holland. Zij is van jongs af graag in de natuur. Vlakbij haar huis ligt natuurgebied het Zwanenwater, met de twee grootste natuurlijke duinmeren van West-Europa. Zij kan er eindeloos dwalen. ‘Vanaf eind mei tot juli groeien daar de mooiste orchideeën, zegt ze. ‘Je vindt er sowieso een kleurrijk palet van de mooiste bloemen en planten’. Op haar veertiende wordt zij lid van de NJN, de Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie. Zij is actief bij de plantenwerkgroep. ‘Ik was toen al nogal van de planten. Dat kwam ook omdat ik slechte ogen heb. Vogels vliegen weg, planten niet, die kon ik goed zien’.

Hoe meer bijzonder de plant, hoe leuker die te determineren aan de hand van de Plantensleutel. De vorm van de bladen; hoe die zijn geschikt; hoe de randen en nerven eruitzien: ‘Ik was daar heel goed in’. Kool is voorbestemd voor WUR, maar gaat niet. Wat haar tegenstaat aan biologie en al die planten- en dierenwetenschappen, zij vindt ze niet exact genoeg. ‘Dan ben je die theorie aan het leren en blijkt het later toch weer anders in elkaar te zitten. Dat onzekere idee kon ik toen niet handelen’. Zij kiest voor wiskunde. ‘Als je eenmaal een wiskundige stelling hebt bewezen, ja, dan is die er gewoon, dat is gewoon een feit, dan staat die als een huis. Dat vond ik fijn’.

Zij studeert af en promoveert in de meetkunde. Kool: ‘Ik ging voor het moeilijkste, en meest ingewikkelde’. Maar zoals dat gaat, bloed kruipt waar dat niet gaan kan. Haar promotor vraagt het haar ook: wat ga je hierna doen? Misschien ga ik door in de wetenschap’, antwoordt zij, ‘maar dan wordt het ecologie in plaats van wiskunde’. Zij vindt een postdocplek in Kopenhagen. Algebraïsche meetkunde toepassen in de biologie. The best of both worlds. Leuke tijd, veel geleerd, maar gek genoeg mag zij van de Denen niet met biologen praten. Die biologen snappen je toch niet, hoort zij. ‘Merkwaardig, als je toegepaste biologie doet.’

Technische camera om insecten te tellen

Na twee jaar besluit zij in 2017 tot iets anders, bij de Technische Universiteit Denemarken in Kongens Lyngby, net buiten Kopenhagen. Eerder heeft ze aan vrienden, werkzaam binnen de ecologie gevraagd, goh, hoe vaak wordt een bloem bezocht door een insect? Geen idee, hoort zij. Kool heeft haar onderwerp gevonden: het ontwerpen van een technische camera om insecten te tellen. Kan zij zich tegelijkertijd verdiepen in AI, ook om meer ingangen binnen de toegepaste wetenschap te krijgen. Daarbij: ‘Ik had gehoord dat ze binnen de veredeling graag willen weten welke hommels hoe vaak naar welke bloemen komen’.

Na haar Deense postdocavontuur keert zij terug naar Nederland. Het liefst wil zij naar Utrecht. Met haar man. Die vindt een baan in Amsterdam (hij werkt intussen op de campus van Wageningen), maar nee, daar willen beiden niet wonen. Zij heeft een vriendin die bij Biometris in Wageningen werkt en in Bennekom woont, en zo komen ze onder de rook van WUR terecht. Met haar cameraverhaal in haar achterhoofd schrijft zij een open sollicitatie aan WUR en krijgt een baan bij de afdeling Agrosysteemkunde. Zij wil daar vooral nuttig werk doen, zegt zij. Om de natuur te beschermen. ‘Dat is wat ik altijd belangrijk vond. Met name het verlies van biodiversiteit. 30% van de planten en diersoorten staan op uitsterven en die krijg je niet meer terug. Daar maak ik me echt zorgen over. Al dat uitsterven om ons heen maakt me ook wel eens bang.’

Biodiversiteit handhaven met vision en robotica

Haar pleidooi: vision en robotica inzetten om de biodiversiteit te handhaven. Met het ontwikkelen van een geavanceerd teeltsysteem waarbij boeren minder afhankelijk zijn van chemische hulpmiddelen, en toch divers en kleinschalig kunnen telen. Met ruimte voor biodiversiteit en genoeg productie om van te leven. Kool: ‘Ik wil graag bijdragen aan projecten die dat helpen te realiseren’. Een daarvan is een onderzoek van de gebiedscoöperatie Buijtenland van Rhoon onder de rook van Rotterdam waar ze op grote schaal ‘natuurinclusief boeren’, oftewel landbouwen met respect voor de natuur. Zonder chemische bestrijdingsmiddelen om onkruid te verdelgen, maar regelmatig wieden met camera-gestuurde schoffelmachines. Nadelen van dat mechanische schoffelen: ‘Je woelt ermee de hele aarde los, en dat leidt tot meer verstoring voor het bodemleven.’

Daarnaast heb je de akkervogels. Kool: ‘Camera-gestuurde machines schoffelen hun nesten weg, met de vogels die erin zitten. Reekalfjes soms ook, en veel meer wat daar groeit en bloeit en niet op een teeltgewas lijkt’. In theorie is AI-gestuurd schoffelen prima, maar die techniek moet je beter finetunen, vindt Kool. Om die nesten, kalfjes en biodiversiteit te sparen. Je hoeft ook niet alle onkruid weg te trekken, want lang niet alle onkruidsoorten zijn vervelend. ‘Met een goede AI-techniek en data-verzamelingen moet je selectief kunnen wieden. Dat je alleen onkruiden maait die vervelend zijn. Zodat je een meer bedekte bodem en een biodiverser akkerlandschap behoudt dat misschien nog productiever is ook’.

Om te voorkomen dat veel akkervogels worden ‘weggeschoffeld’ of ‘weggemaaid’ hebben vrijwilligers 600 foto’s van vogelnestjes gemaakt vanaf dezelfde afstand waarop de schoffel- en wiedmachines hun camera hebben hangen. Kool: ‘Kieviten doen echt heel weinig om een nest te bouwen. Een paar takjes meer niet. Andere vogels doen hun best hun nesten zo goed mogelijk tussen het groen te verstoppen. Zoals de leeuwerik en gele kwikstaart’. Bij Sovon Vogelonderzoek verzamelen ze nog meer foto’s. Gemaakt in heel Nederland tussen 1 april en half juni. Daarna zijn de gewassen te groot en is de kans kleiner om nesten te vinden. ‘We kunnen met datasets en algoritmen al 90 procent van de nesten detecteren’.

Cameragestuurde schoffelmachines voeden met extra data

Tijd voor de volgende stap. Er moet een machinebouwer aan tafel. Nee hoor, er is geen extra sensor voor zijn wied- of schoffelmachine nodig. Die machines schoffelen al camera gestuurd. Kool: ‘Je hoeft die camera alleen te voeden met extra data. Zodat die automatisch denkt, hé, daar zit een nest, daar ga ik niet schoffelen, dus even mijn mes omhoog’. De nesten betreft een paar plekjes in een akker, je hoeft heus geen groot veld te ontzien. ‘Schoffelen doe je vaker dan herbiciden spuiten. Als de machine onthoudt waar een nest in die akker zit, kan die daarmee rekening houden. Onkruid keert steeds weer terug en het kan gebeuren dat een nestje na een tijd helemaal is bedekt en dat je dat daardoor niet meer ziet’.

Bird nest with eggs in between crops on an arable field

Veel vogels zouden gered kunnen worden als er een nest-traceeralgoritme in machines als camera-gestuurde schoffelmachines gestopt wordt.

Vogels leggen in het voorjaar hun ei. Sommige doen dat twee keer als een nest eerder wordt weggeschoffeld. Wanneer een machinebouwer een nest-traceer-algoritme in zijn machine stopt, kan Kool al veel vogels redden. Een prachtig extra verkoopargument ook. Vooral als het algoritme telt hoeveel vogelnesten die heeft ontzien, ja, misschien kun je daar dan wel subsidie voor krijgen. Kool: ‘Ik heb 7 eieren van een tureluur en 8 van een veldleeuwerik gered’. Dat is eigenlijk de wereld op zijn kop, vindt zij. Je hebt als akkerbouwer een zorgplicht voor alles wat op je veld gebeurt. Je mag die nesten helemaal niet wegmaaien. ‘Bij de Bond Friese Vogelwachten gebruiken ze drones om vogelnesten in weilanden te traceren. Met weidevogeldrones met warmtebeeld en straks AI’.

De connectie tussen techneuten en ecologen

Haar vogelonderzoek bewijst. Elke techniek die je ontwikkelt, heeft soms consequenties die je vooraf niet had voorzien. Toch moet je daarover als ontwikkelaar vooraf goed nadenken. Wat haar opvalt, laatst nog: ze houdt bij WUR een praatje over het project in Rhoon en krijgt een vraag die haar totaal verwart. ‘Waarom broeden kieviten niet gewoon in bomen?’ Wacht even, denkt zij. Jij werkt bij WUR, en je denkt dat alle vogels nestjes bouwen in bomen. Vanuit een andere hoek: ‘Oh, er zit dus ook natuur op het veld’. ‘Ik dacht, die vind je alleen in natuurgebieden’. Zelfs bij techneuten van WUR is ruimte voor verbetering van natuurkennis.

Het oliemannetje. Dat wil Janne Kool graag zijn. De connectie tussen techneuten en ecologen, om te waken over de biodiversiteit van de natuur in ons land. Beide bloedgroepen verstaan elkaar slecht, vertelt zij. Ecologen willen altijd net iets te veel op ecologisch gebied. Techneuten hebben vooral oog voor technische mogelijkheden. Zonder te kijken naar de eventuele nadelen voor de natuur. ‘Er is binnen Vision + Robotics meer natuurkennis nodig. Om te voorkomen dat we bij de toepassingen van AI en andere technologieën beslissingen nemen die voor het behoud van biodiversiteit desastreus kunnen zijn. Als mens zijn we er heel goed in die te vernietigen. Niemand doet dat bewust. Maar het gebeurt wel. Uit onkunde’. Andersom denkt zij dat veel ecologen niet goed weten hoeveel technologische kansen binnen hun vakgebied liggen. ‘Daarom probeer ik bij Vision + Robotics een biodiversiteitsgroep op te zetten. Om ook hier ecologen en techneuten met elkaar te verbinden’.

Kruidenrijk grasland

Kool is ook bezig met een onderzoek naar kruidenrijk grasland. Velden met rode en witte klaver, esparcette en andere vlinderbloemigen. Plus kruiden zoals smalle weegbree, cichorei, wilde peen of duizendblad. Een eldorado voor vogels, vlinders en insecten. Weilanden stonden er eeuwenlang vol mee. Allemaal gedecimeerd en opgeofferd aan de wetten van de moderne landbouw voor kilometers saai raaigras. Dat groeit lekker snel en heeft een hoge voedingswaarde voor koeien, dus makkelijk. Maar niet goed voor de biodiversiteit. Je kunt dat inzaaien met kruiden, maar dat werkt niet goed. ‘Het tweede jaar is bijna alles weg. Om daarna misschien terug te komen. Afhankelijk van soorten en bodem’.

Kiezen voor kruidenrijk gras is een lange adem traject. Daartoe wil zij boeren aanmoedigen. Met een beloning als ze kiezen voor kruidenrijk. Dat moet je wel goed kunnen controleren. Niet met een vinkje op een formuliertje, ja, ik heb kruidenrijk gras. Nee, daarvoor zoekt zij bewijsmateriaal via satellietdata en foto’s. Met een team, o.a een ecoloog en een remote-sensing-specialist van van Wageningen Environmental Research, registreren ze de kruidenrijkdom van een stuk land en ook bijvoorbeeld de NDVI Index, de Normalized Difference Vegetation Index. ‘Je meet vanuit de lucht de kleuren groen. Op basis daarvan kun je zien hoe vaak een perceel wordt gemaaid. Hoe vaker, hoe intensiever de teelt’.

In de natuur hangt alles met elkaar samen

Zij kijkt met een jaloers oog naar Engeland. Daar vangen ze bladluizen. Die insecten zijn een kwelling voor telers van aardappelen en suikerbieten. Omdat ze virussen overdragen. Kool: ‘Ze eten zich lekker rond en planten zich ongestoord voort, totdat ze het te druk vinden om zich heen. Dan krijgen ze vleugels en fladderen weg’. Soms laten ze zich 80 kilometer met de lucht meevoeren voordat ze naar beneden dwarrelen om verder te eten en te copuleren. Als ze tussentijds niet worden gevangen in zuigvallen: palen van 12 meter die lucht met die bladluizen aanzuigen. ‘Ze wervelen in die palen naar beneden waar je ze kunt monitoren. Aantallen, soorten en virussen die ze bij zich dragen’.

Dankzij die palen kunnen ze in Engeland al in april goed voorspellen hoeveel bladluizen er in het voorjaar komen met de virussen die ze bij zich dragen. Hoe strenger de winter, hoe minder bladluis. En of landbouwers voor verderop in het seizoen wel of niet neonicotinoïden moeten gebruiken. ‘Een schadelijk gif dat eigenlijk is verboden, maar waarvoor soms uitzonderingen worden gemaakt’, vertelt Kool. In Nederland hebben we een paar van die zuigvallen staan -waaronder op het terrein van de Nederlandse Aardappel Keuringsdienst. Die zou zij op meer plekken willen hebben.
‘In de natuur hangt alles met elkaar samen. Belangrijk dat we dat met z’n allen niet vergeten.’

dr. J (Janne) Kool

Onderzoeker Vision+Robotics

Categories: LandbouwTags: , ,

Neem contact op met dr. J (Janne) Kool