A robot by manufacturer Lely navigates the alley of a dairy farm with cows lining each side of the alley

Koeienstal zonder boer: werken aan autonome stallen in NXTGEN Hightech

16 juni 2025

Lely en Wageningen University & Research Vision+Robotics werken samen in het NXTGEN Hightech programma aan het project autonome stallen waarin verschillende robots met elkaar samenwerken zonder dat ze elkaar letterlijk in de weg zitten. ‘Robots moeten zorgen voor een meer duurzame en rendabele bedrijfsoperatie’.

Robots. Ze nemen veel klussen op boerderijen over. Belangrijk dat je die taken op elkaar kunt afstemmen, zegt Martijn Bruggeman van Lely uit Maassluis. Je wilt immers niet dat twee robots elkaar in de voergang in de weg zitten. ‘Geen goed verhaal als je boeren wilt overtuigen met robots te gaan werken’.

Martijn Bruggeman of Lely poses in front of a cow barn on a farm

Martijn Bruggeman van Lely

Natuurlijk. Dit soort mogelijke ‘bedrijfsongevalletjes’ kun je voorkomen. Een mestrobot laat je immers geen mest opruimen langs de voergang, terwijl een voerrobot op hetzelfde moment de koeien voert. Dat is vragen om problemen. Een kwestie van programmeren, aldus Martijn. ‘Dan ‘zeg’ tegen die mestrobot, ga eerst de achterkant van de stal schoonmaken, want de koeien staan nu allemaal voor, bij het voerhek. Dat soort intelligentie, daar gaat het om. Maar dan automatisch. Je wilt dat robots elkaar uit eigen beweging voorbijrijden en aanvullen. Omdat ze met elkaar in verbinding staan’. Dat gaat nog makkelijker straks. Door onder meer de komst van camera’s in de stal. Martijn: ‘Dan kunnen we real-time in kaart brengen waar de dieren lopen en waar de robots rijden. Daarvoor heb je nu nog de ogen van een boer nodig’.

NXTGEN Hightech

Een autonome stal, een stal die zichzelf redt. Waar robots met elkaar samenwerken zonder zichzelf en de dieren in de weg te zitten. Dat is de insteek van het NXTGEN Hightech project waarin WUR onder meer samenwerkt met Lely. Dat NXTGEN-programma is een groots Nederlands initiatief dat tot 2030 ongeveer één miljard euro investeert in de ontwikkeling van geavanceerde hightech-apparatuur en productietechnologieën. Meer dan 330 bedrijven en kennisinstellingen werken hierin samen. Aan ruim 60 projecten binnen zes sleutelgebieden waaronder agrifood. Het doel: structurele en duurzame economische groei bevorderen en oplossingen bieden voor maatschappelijke uitdagingen op het gebied van energie, gezondheid, veiligheid en voedselvoorziening.

Nieuwe manieren van boeren

Genoeg uitdagingen binnen agrifood. De grootste: beschikbare arbeid. Voor landbouwwerk halen mensen hun neus op. Melken, voeren en schoonmaken. Het is saai en repeterend. Zie hier de komst van de melk-, voer-, en mestrobots. Die maken het werk van de veehouder weer leuker en vooral aantrekkelijker. ‘Niet elke boerenzoon of dochter heeft trek om twee à drie keer per dag onder de uiers te kruipen’, vertelt Martijn. Sommigen willen zich meer richten op de ecologie of het dierenwelzijn van het bedrijf. Of in de vrije uren een studie volgen. ‘Je ziet meer parttime boeren. De helft van de tijd dierenarts, ingenieur of ecoloog. ’s Ochtends en ’s avonds doen ze een rondje door de stal’.

Mestrobot mist locatie

De autonome stal bestaat op sommige plekken al. Wanneer een boerenzoen of dochter de boerderij van zijn of haar ouders overneemt, heeft die buitenshuis soms al een andere baan. Die blijft die houden, en dat kan ook. Het melkbedrijf gaat ondanks zijn afwezigheid dankzij de robots gewoon door. Martijn: ‘Die boerenzoon heeft de hele dag zijn mobieltje bij zich waarmee die het reilen en zeilen op de boerderij vanaf een afstand kan volgen’. Wanneer zijn telefoon uitvalt, kan hij echt in de stress raken. Want dan is hij dat overzicht kwijt. Ook kan de telefoon afgaan als een mestrobot even zijn locatie kwijt is. Of omdat je een onderdeel moet vervangen. Dat laatste kun je eenvoudig oplossen, zegt Martijn. Je kunt een robot zo programmeren dat die je vooraf een waarschuwing stuurt. “He, binnen een maand moet je dit onderdeel vernieuwen. Misschien handig als je dat nu alvast doet”. Martijn: ‘Negen van de tien storingen wil je voorkomen door preventief onderhoud. Als de boer naar bed gaat, moet die wakker worden zonder storingen op zijn telefoon’.

Melkrobot is diervriendelijker

Robots zijn een prima alternatief voor repeterend werk. Ze maken niet alleen het boerderijwerk leuker, maar zorgen ook voor een meer duurzame en rendabele bedrijfsoperatie. Martijn: ‘Met robots kan het werk gewoon door blijven lopen’. Ook zijn ze fijner voor een koe. Immers, traditioneel melken kan een koe veel stress geven. Omdat dat gebeurt op een geforceerd moment. Bij een robotmelksysteem dat 24/7 aanstaat, laat je veel meer aan de koe zelf over. De ene koe wil twee keer worden gemolken, een ander drie keer. Als de natuur roept, lopen ze vanzelf naar die robot toe. Die herkent de koe aan zijn halsband met alle data die daarbij horen. Na afloop worden uiers en melkbekers gereinigd om mogelijke ziekte te voorkomen. ‘Deze manier van melken is diervriendelijker’.

Boerenachtergrond

Even naar Martijn. Hij studeert Bedrijfskunde in Rotterdam. Na zijn studie komt hij terecht bij bureaus gespecialiseerd in innovatiesubsidies. Tien jaar werkt hij daar. Dan gaat het kriebelen. Hij heeft verschillende klanten in zijn portefeuille, maar is op zoek naar meer specifieke kennis van een bedrijf.  Lely is een van zijn klanten, en dat bedrijf voelt goed. Dus maakt hij in 2019 de overstap naar dat bedrijf uit Maassluis. Daar is hij verantwoordelijk voor alle subsidie- en innovatieprojecten die Lely doet met partners en kennisinstellingen. Nee, hij heeft geen boerenachtergrond. ‘Een groot deel van de mensen dat hier werkt, komt ’s avonds thuis op een boerenbedrijf’.

Maar wacht even, waarom specifiek Lely? Vanwege de bedrijfsfilosofie van het bedrijf, zegt Martijn. Het familiebedrijf is in 1948 opgericht met het toen zeer actuele idee: nooit meer honger. ‘We moeten voldoende voedsel kunnen produceren, en daarbij met behulp van automatisering het leven van veehouders makkelijker maken. Dat is nog steeds de driver van alles wat Lely zegt en doet’. Geen geringe opgave: rond 2050 zijn er wereldwijd negen miljard monden te voeden. Dat betekent dat we 70% meer voedsel moeten produceren. Martijn: ‘Dat vereist een efficiënte landbouw, op een duurzame en innovatieve manier. Met respect voor mens, dier en natuur’.

Lely is in 1948 begonnen met de productie van landbouwwerktuigen. Aan het eind van de vorige eeuw maakt het de overstap naar robotautomatisering. In 1992 presenteert het de melkrobot. Toch duurt het nog een flinke tijd voordat boeren die robot als een serieus melkalternatief omarmen. Martijn: ‘De eerste vijf jaar zijn er misschien 500 verkocht, vandaag jaarlijks het tienvoudige’. Bij Lely weten ze dat het een lange adem vergt voordat een nieuw product uitgroeit tot een commercieel succes. Pushen heeft geen enkele zin. ‘Als de markt er nog niet klaar voor is, komt dat later’. Het typeert een familiebedrijf als Lely. Het laat zich niet leiden door de korte termijn, maar is meer gericht op het opbouwen van relaties en lange termijn succes.

Uitdagingen en afwijkingen

Op de afdeling productontwikkeling werken bij Lely zo’n 600 mensen. Allemaal dragen ze een gemeenschappelijk gen: ze durven af te wijken van standaardtechnieken. Neem de traditionele voerrobot. Die zit vast aan een staalrek of volgt een vloerstrip en beweegt op die manier langs de voergang. Martijn: ‘Wij laten onze robot met behulp van een camerasysteem zelf door een ruimte navigeren’. Dat extra beetje lef, dat net even verder durven kijken, ja, het werkt als een magneet voor jonge technisch opgeleide mensen. ‘Ze krijgen bij ons de vrijheid om de nieuwste technieken toe te passen binnen een vrij conservatieve markt’. Dat hoort hij vaak terug. Een robotvoertuig laten rijden door een afgesloten schoon magazijn, nee, dat is in technische zin niet echt meer een uitdaging. Het wordt pas echt spannend als diezelfde robot dat kan in een stal waar koeien lopen en van allerlei obstakels zijn. ‘Als het in de stal werkt, werkt het overal’.

robot in a cow barn navigating an obstacle, a wheelbarrow in the middle of the alley

Obstakels ontwijker in een koeienstal

Gek op vers gras

Hoe groter, hoe beter. Dat is bij veel producenten van landbouwvoertuigen te vaak de norm. Niet binnen Lely. Kijk naar hun autonome maaier, de Exos. Een kleiner voertuig, bijna drie meter breed. Het maait, transporteert, voedt en bemest het gras. Met een gangetje van zes kilometer per uur tuft het over het land. Met meer ontzag voor wat daar leeft en beweegt. Heel anders dan die enorme grasmaaiers van vijftien meter breed. Die hebben over het algemeen iets meer vaart. Niet zonder risico voor weidevogels en zoogdieren. De Exos brengt het vers gemaaide gras direct naar de koe. Dat smaakt heel anders dan het kuilgras dat boeren doorgaans naar hun koeien brengen. Echt waar, zegt Martijn. ‘Zodra de koeien die autonome maaier horen aankomen, worden ze wild. Heerlijk, we krijgen vers gras’.

Lokaal of in de cloud

Binnen het NXTGEN Hightech programma waarin WUR samenwerkt met onder meer Lely gaat het om de coördinatie van de autonome maaier, voerrobot, voeraanschuifrobot en mestrobot. Het project duurt zeven jaar. De eerste vraag: hoe kun je data live onttrekken uit de robots. Wil je die lokaal opslaan of in de cloud vastzetten? Martijn: ‘Voor welke informatie kies je en hoe kun je die lezen als je een slechtere internetverbinding hebt’. Een andere vraag: hoe kun je een mestrobot van afstand bedienen als die bijvoorbeeld is vastgelopen of wanneer de maairobot naar een ander perceel moet oversteken. Een van de laatste vragen: ‘Hoe gaan we die robots maken zodat ze redelijk betaalbaar zijn?’

Het onderzoek vindt plaats op de WUR-proefboerderij in Leeuwarden, de Dairy Campus, en bij een aantal testklanten. Dat zijn echt de pioniers in de sector, aldus Martijn. Een onderdeel van het NXTGEN Hightech programma is intussen al afgerond: het datalandschap. Martijn: ‘We weten hoe we data van de robot naar een platform brengen en hoe we die kunnen integreren met applicaties van derden’. Een uitdaging vormt de robotinstallatie. Dat kan sneller als je een boerderij met een 3D camera in kaart brengt. ‘Met 3D mapping kun je de omgeving eenvoudig op je machine laden’. Ook wachten nog flinke slagen op het terrein van cameratechnieken en sensoriek. ‘De robots zijn voorzien van de nieuwste generatie camera’s. Ze kunnen goed zien, en zelf bepalen wanneer ze ergens omheen moeten rijden’.

dr.ir. AT (Ard) Nieuwenhuizen

Onderzoeker Precisielandbouw

Neem contact op met dr.ir. AT (Ard) Nieuwenhuizen