Tea plants in a greenhouse of Local Tea in Zundert Netherlands with WUR Vision+Robotics' test setup for a mobile tea factory

Revolutie in thee: bouwen aan een slimme theemachine

10 juli 2024

Een mobiele machine die het hele ambachtelijke theeproductieproces automatiseert. Je stopt er verse theeblaadjes in en er komt groene, oolong of zwarte thee uit. Op bezoek bij LocalTea in Zundert.

Daar staat die. De eerste machine ter wereld die het ambachtelijke theeproces volledig automatiseert en optimaliseert. Uitgerust met sensoren die dat proces nauwgezet meten en monitoren. Voor het maken van thee uit Nederland. Uit Zundert om precies te zijn. Het geboortedorp van Vincent van Gogh ligt in de Brabantse Kempen, jarenlang armeluisgebied. Zandgrond, arme grond. Maar die blijkt ideaal voor plantenkwekerijen. Het Vincent-dorp staat dan ook bekend als een epicentrum voor kwekers.

Een van de kwekers is zestien jaar geleden Johan Jansen van Special Plants Zundert. Hij richt zich op speciale plantensoorten. Tijdens een reis door China raakt hij van de kook van de rijke smaak van ambachtelijke thee, of beter, van de theeplant, de Camellia Sinensis. Waarom kan ik die niet in Nederland vermarkten, bedenkt hij. Geen thee, maar de plant. Hij gaat speuren naar soorten die het goed kunnen doen onder de Hollandse hemel. Die zijn er genoeg. Op de flanken van de Himalaya heb je theeplantages, en daar is het zomaar een stukje kouder dan in Nederland. Sri Lanka heeft zelfs plantages boven de 2000 meter, okay, nog steeds volop in de tropen, maar ‘s nachts soms bibberkoud. Toch kunnen niet veel theeplanten overleven in het koude natte klimaat van Nederland.

Jansen geeft niet op. Hij blijft zoeken, selecteren en doorselecteren. De soorten die het beste in ons land presteren, registreert hij. Met behulp van crowdfunding en investeerders begint hij in Zundert een eigen theeplantage. Met ook een eigen thee: LocalTea. Een beetje kinderachtig gebrand en verpakt met molens en Nederlandse vlaggen. Niettemin een verrassende attractie op het thee schap: thee uit Nederland.

Weinig innovatie in theewereld

Sinds 2022 is Wouter Eckelmans directeur bij LocalTea. Geboren in het Vlaamse Leuven, woonachtig vlakbij Gouda. Hij komt uit de theewereld van Unilever en Douwe Egberts. Als hij een theeplantage in Sri Lanka bezoekt, ziet hij in welke erbarmelijke omstandigheden de mensen daar werken en leven. Ze zijn een soort lijfeigenen, volledig afhankelijk van de plantage-eigenaar. Een treurig restant van het koloniaal verleden. Alcoholisme en alle misère die daarmee gepaard gaat, het is op de plantages aan de orde van de dag. Op andere plantages in de wereld is dit niet veel anders, bevestigen verhalen van journalisten. Tot ergernis van Eckelmans blijven theebedrijven wijzen op de schooltjes of ziekenhuisjes die ze bouwen, en de andere dingen die ze voor hun medewerkers doen, zeggen ze, terwijl ze de kern van het probleem niet aanpakken. Als LocalTea op zijn pad komt, ziet hij een prachtige kans om het beter te doen. Op het vlak van eerlijkheid, duurzaamheid en kwaliteit.

Bij LocalTea zijn ze op zoek naar een algemeen directeur. Iemand die het bedrijf en de veredeling verder kan professionaliseren. Precies wat Eckelmans wil. Hij is gek op thee. ‘Het is zo’n mooi product, waarmee vreemd genoeg te weinig gebeurt als het gaat over innovatie’. Aandeelhouders van grote theespelers hebben daarvoor weinig oog. Die kijken slechts naar een ding: winst voor hun eigen portemonnee. Breakthrough innovaties kosten vooral geld. De enige vernieuwing die je ziet binnen thee zijn nieuwe smaakjes. Het theezakje is meer dan 100 jaar oud. Okay, Lipton introduceerde daarvan een piramidevorm. Maar ook dat is alweer twintig jaar geleden.

LocalTea director Wouter Eckelmans poses with a tea plant

Algemeen Directeur Wouter Eckelmans

Belgisch bier als voorbeeld

Thee maken ze in Azië al eeuwen op dezelfde manier. Eckelmans: ‘Het mooie van een ambacht en tradities is dat mensen daaraan vasthouden. Maar het kan je ook beperken qua innovatie en creativiteit’. Een goed voorbeeld vindt hij hoe Belgen en Duitsers met bier omgaan. Bij onze oosterburen werken ze volgens het Reinheitsgebot. Daarin staat dat je voor het brouwen van bier alleen gemoute gerst, hop, water en gist mag gebruiken. Alle andere ingrediënten, zoals kruiden en fruit, nee, verboden toe te voegen aan het brouwproces. Aldus bepaalt in 1516. Die Belgen kennen geen Gebot. Die zeggen, kom, laten we creatief met bier omgaan. Daardoor hebben ze zo’n breed bierarsenaal. ‘De Nederlandse wijnmaker Ilja Gort trekt zich ook niks aan van knellende Franse wijnregels. Die zegt, ik ga op deze plek en met de kennis die ik heb een zo goed mogelijke wijn maken’.

Eckelmans geeft een rondleiding over de plantage. 7 hectare groot, met 1,7 miljoen theeplanten. Verderop staat nog eens 7 hectare voor kassen en folietunnels klaar. De theeplanten kunnen prima buiten groeien, vertelt hij. ‘Ze kunnen wel tegen een vrieskoustootje’. Een nadeel: in de open lucht kan hij maximaal twee maal per jaar oogsten. In de kas zes keer. Ongestookt. Wanneer het Zundertse zonnetje aan de hemel gloeit, stijgt de temperatuur binnen in no time naar twintig tot dertig graden.

Het maken van thee is arbeidsintensief. Het begint met de pluk. Boven op de plant groeien van maart tot en met september de beste blaadjes, de two leaves and a bud. Naast het vakmanschap schuilt in die leaves en bud het geheim van de beste kwaliteit thee, vertelt Eckelmans. De pluk doen ze bij LocalTea machinaal, met menselijke precisie. ‘Daarna laten we de blaadjes wilten: je verflenst die zo’n twee tot acht uur waardoor ze een bepaald percentage van hun vocht verliezen’. Voor het maken van groene thee ondergaan de blaadjes het zogenaamde killing the greens proces. ‘Als je de bladeren verhit, stopt het oxidatieproces. Net zoals bij spinazie slinken ze. Hoe lang je ze moet verwarmen? Dat is afhankelijk van de smaak die je naar voren wilt halen’. Dan gaan de blaadjes in de roller die de celwanden van het blad openmaken. ‘Daarbij komen etherische olie en alle smaakstoffen vrij. Zodra de thee blijft plakken, ben je klaar’. Het laatste onderdeel: de blaadjes drogen in een grote droger. ‘Ze zijn gebruiksklaar als ze donker en hard zijn, en breken wanneer je erin knijpt’.

500 smaken

Theemaker Frank Verboven van LocalTea maakt in Zundert al jaren thee. Op zijn ogen en gevoel. Hij kijkt naar een blad en ziet of het goed of niet okay is. Echt zeker daarvan is hij niet. ‘Het kan een hete dag zijn en dan gaat het blad eerder van zijn vocht af’, vertelt Eckelmans. ‘Als je het hele proces volledig beheersbaar maakt, in een geklimatiseerde ruimte, heb je een constante in wat je doet. En daar willen wij naar toe. Om de kwaliteit te verbeteren’. Met in elke stap van het proces een meting, steeds voor één type thee. Voor ander theetypen heb je andere maatstaven waarmee je rekening moet houden. ‘Zo kunnen we straks die machine voeden met informatie. Ik wil dit type groene thee maken, en dan krijg je automatisch de standaarden die gelden voor een sencha thee, Japanse groene thee, een pan fired thee of een type hoicha thee. Dat vind ik zo mooi aan thee. Je kunt uit dat plantje wel 500 smaken halen en dat prachtig melangeren met de heerlijkste pure ingrediënten’. Belangrijk ook: ‘Kun je dat geautomatiseerde proces mobiel maken. One stop. Je doet het theeblad erin en dan komt dat er ready to use uit. Zodat je die machine op meerdere plantages kan gebruiken’. LocalTea moet wel echt lokaal zijn. Eckelmans wil niet vanuit Zundert heel Europa bedienen. Maar vanuit theeplantages op verschillende plekken in verschillende landen. ‘Lokaal, dus duurzamer en minder transport’.

Local Tea tea-maker Frank Verboven

LocalTea theemaker Frank Verboven

Het ambachtelijke theeproces automatiseren, beheren en controleren

Hij schrijft LocalTea in voor het NXTGEN Hightech-programma. Een overkoepelend initiatief dat MKB-bedrijven wil stimuleren te investeren in technologische vooruitgang. Voor zo’n NXTGEN Hightech project moet je op zoek naar minstens drie partners. Hij gaat de samenwerking aan met Wageningen University & Research en machinebouwer Van Wees Waalwijk. Om samen een one stop theemachine te ontwikkelen. Eerste stap: kijken of en hoe je het ambachtelijke theeproces kunt automatiseren, beheersen en controleren. WUR Vision+Robotics onderzoekers brengen in kaart wat er wanneer in het theeblad tijdens dat productieproces gebeurt, en of je dat kunt monitoren en beheersen, vertelt WUR-onderzoeker Fátima Pereira de Silva. Daarvoor hebben ze het hele theemaakproces in losse onderdelen nagebootst. Voor het drogen van thee gebruikten ze een eigen droogoven. Voor het rollen van thee hebben ze een roller aangeschaft. ‘De oxidatie hebben we uitgevoerd in een geklimatiseerde ruimte bij een constante temperatuur en luchtvochtigheid’.

Sensoren monitoren proces en meten eindkwaliteit

Voor elk onderdeel van het maakproces, van verflensen tot drogen, hebben ze gekeken welke beeld-, nabijinfrarood-, en volatile-sensoren waarvoor het meest geschikt zijn. Pereira de Silva: ‘Met een volatile-sensor meet je geurstoffen en de intensiteit waarmee die vrijkomen’. Met nabijinfrarood kun je vaststellen uit hoeveel water en andere inhoudstoffen een theeblad bestaat. Nabij Infrarood Spectroscopie (NIR) kun je gebruiken voor het meten van de hoeveelheid droge stof en polyfenolen. ‘Dat laatste geeft aan hoeveel oxidatie heeft plaatsgevonden in je theebladeren. Polyfenolen reageren met zuurstof. Dat veroorzaakt een bruine kleurverandering’.

Tea measuring test setup with sensors by WUR Vision+Robotics researchers at Local Tea in Zundert

Test meetopstelling met sensoren

Oxidatie, en het rollen en verhitten van theebladeren zijn bepalende smaakcomponenten. Ook kleur is een relevante parameter, zegt Pereira de Silva. Te volgens met beeldsensoren. ‘Dan kun je het proces meer naar links of rechts bijstellen, omdat het blad nog te licht of te donker wordt’. Nu de machine in Zundert staat (‘van een laboratorium-situatie gaan we naar een productieomgeving’), kun je de sensoren ook inzetten om het totale proces te monitoren en de eindkwaliteit te meten. Zo verkrijg je een flinke dataset waarmee de machine op termijn on the job kan leren. Pereira de Silva: ‘Je praat over een vrij complexe matrix. Met een beginkwaliteit die verandert, een product dat steeds anders op het productieproces reageert en een eindkwaliteit die varieert’. Dat hele ambachtelijke proces volledig automatiseren, het is een ambitieus plan maar niet onmogelijk. Vergelijk het met een brug bouwen terwijl je erover loopt. ‘We hebben nog niet zoveel inzicht in hoe alle procesparameters de theeproductie en -kwaliteit beïnvloeden. Dat hopen we te achterhalen met behulp van sensoren. Maar die moeten we eerst goed trainen. Zodat er een koppeling ontstaat tussen wat de sensor meet en de thee-eigenschappen die je wilt meten’.

Slimme theemachine

Eckelmans hoopt in 2026 het NXTGEN Hightech-project af te ronden. Dan moet de mobiele theemachine er zijn. Hij glimlach bij het idee. Een machine die weet, okay, ik moet nu een zwarte thee maken, dat betekent dat ik de theeblaadjes na het verflensen en na de roller moet laten oxideren voor een diepe zoete smaak. Het gaat een revolutie in de theewereld losmaken. Alhoewel: ‘Voor veel plantage-eigenaren is het helaas lucratiever mensen te blijven uitbuiten dan om zo’n dure theemachine aan te schaffen. Het gaat onze thee nog duurzamer, eerlijker en smaakvoller maken’.

ir. PHI (Paul) Goethals MSc

Business Development Manager

Neem contact op met ir. PHI (Paul) Goethals MSc